لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

عمل حمل ماسه به وسیله بادهای فرساینده در مناطق خشک و نیمه خشک و نشست این رسوبات اطراف موانعی مانند گیاهان بوته ای باعث به وجودآمدن پدیده اکو-ژئومورفولوژیکی نبکا می شود که در تثبیت ماسه های متحرک در این مناطق از اهمیت زیادی برخوردار است. وجود نبکا در استان گلستان، نشان دهنده حاکمیت فرسایش بادی به خصوص در فصول خشک در این مناطق است. در پژوهش حاضر، به معرفی و ارزیابی مقایسه ای خصوصیات فیزیکی شیمیایی رسوبات نبکا و مجاور آن در این ناحیه پرداخته شده است. ازاین رو، ابتدا مهم ترین مولفه های دانه بندی ذرات در فرسایش بادی شامل اندازه ذرات ماسه، رس، سیلت و ویژگی های مورفومتری شامل میانگین قطر ذرات، جورشدگی و کج شدگی 30 عدد نبکا در دشت صوفیکم به عنوان یکی از مناطق تجمع نبکا در حاشیه شرقی خزر بررسی شد و خصوصیات فیزیکی شیمیایی رسوبات راس و اراضی مجاور نبکا با استفاده از آزمون های آماری تی و ویلکاکسون موردمقایسه قرار گرفت. به منظور ارزیابی جهت بادهای فرساینده در شکل گیری نبکاها و توان حمل ماسه توسط آن ها، نمودارهای گل طوفان و گل ماسه ترسیم شد و نتایج آن نشان داد که جهت باد غالب و فرساینده منطقه روندی غربی شرقی دارد یا به عبارتی از دریا به ساحل است. همچنین ترسیم گل ماسه نشان داد که بادها در فصول بهار و تابستان، رسوبات بیشتری در سطح زمین حمل می کنند. نتایج نشان داد که بین شاخص جورشدگی، اندازه رسوبات با قطر ماسه خیلی ریز، لیمون و رس و میزان Ec، pH و ماده آلی در دو محیط نبکا و اراضی مجاور آن، تفاوت معنی دار وجود ندارد، اما شاخص کج شدگی، میانگین قطر ذرات، رسوبات با قطر ماسه ریزدانه، متوسط دانه، درشت دانه و خیلی درشت، SAR و ESP رسوبات تفاوت معنی داری دارند. نتایج بیانگر آن است که اثر و زمان عوامل فرساینده روی رسوبات زیاد نبوده و فاصله آن ها از منطقه برداشت کم است، به عبارتی منشا رسوبات حمل شده و تشکیل دهنده نبکا در منطقه محلی است.

فعالیت آفرود در محیط های مختلف، به ویژه مناطق خشک و محیط های بیابانی جهان به طور قابل ملاحظه ای افزایش یافته است که می تواند، آثار منفی بر روی اکوسیستم و سطوح مختلف لند فرم های مناطق بیابانی داشته باشد. این مطالعه مبتنی بر شیوه کیفی، توصیفی-تحلیلی و کمی می باشد که به بررسی و پایش پاکوب شدن سطوح لند فرمی مناطق بیابانی پرداخته و تأکید آن بر ضرورت حفاظت از بیابان لوت به عنوان یک میراث طبیعی و فرهنگی منحصربه فرد در مقابل عوامل آنتروپوژنیک می باشد. این پژوهش در دو سطح انجام شده که در سطح اول اثرات آفرود در سال های مختلف موردبررسی و پایش قرار گرفت و در سطح دو، باد منطقه و ارتباط آن بر ماندگاری اثرات آفرود بر لند فرم های بیابانی تجزیه وتحلیل شد. این مطالعه در منطقه شمال غربی کلوت های شهداد تا رود شور در فاصله سه هزار متری از جاده شهداد-نهبندان صورت گرفت. ابتدا آثار آفرود در تصاویر ماهواره ای رقومی شده و سپس تراکم آثار آفرود در فواصل معینی به دست آمده و در دو طرف جاده نیز با یکدیگر مقایسه شد و طی سال های مختلف نیز این آثار رقومی شده موردبررسی و پایش قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده مشخص شد تراکم اثرات آفرود روند افزایشی داشته و نشان می دهد در سال های اخیر آفرودسواری در بیابان لوت بیشتر موردتوجه گردشگران قرارگرفته است. در فاصله سه هزار متری از جاده تراکم اثرات آفرود حدود %14. و در فاصله دوهزارمتری %6. و در فاصله سه هزار متری %01. به دست آمده که نشان می دهد بین فاصله از جاده و تراکم آفرود ارتباط مستقیم وجود دارد.

رفتارهیدرولوژیکی یک حوضه در طول وقایع بارندگی - رواناب تابع ژئومورفولوژی، خصوصیات فیزیکی حوضه و همچنین خصوصیات بارندگی می باشد. به منظور بررسی تاثیر متغیرهای فوق بر روی ایجاد آبنمود سیلاب، هنوز امروزه از تئوری آبنمود واحد استفاده می گردد. بدین منظور در این تحقیق از تئوری آبنمود واحد ژئومورفو- آب و هوایی از نوع گاما با تاکید بر تأثیر مسیرهای جریان استفاده شده است. این روش در واقع ادامه تحقیقات متنوعی در زمینه های آبنمود واحد لحظه ای ژئومورفولوژیک (GIUH)، آبنمود واحد لحظه ای ژئومورفو- آب و هوایی (GcIUH) و همچنین تاثیر نوع مسیرهای جریان در یجاد آبنمود در زیر حوضه ها می باشد. برای آزمون روش پیشنهادی، از اطلاعات حوضه آبریز امامه واقع در قسمت جنوبی سلسله کوه های البرز استفاده گردیده است. مقایسه نتایج حاصله با اطلاعات مشاهده شده بیانگر قابلیت بسیار مناسب روش پیشنهادی در شبیه سازی آبنمودهای سیلاب می باشد. اما زمان دبی های حداکثر در بعضی وقایع به علت تاثیر عدم هماهنگی بین ساعت های ثبت وقایع بارندگی و رواناب کم برآورد شده است. موضوع ثابت بودن سرعت جریان در طول مسیر مورد بررسی قرار گرفت و نشان داده شد که نه تنها سرعت جریان ثابت نبوده بلکه چه در طول بارندگی و چه در طول مسیر جریان متغیر می باشد. در این رابطه نشان داده شد که بر خلاف روش GIUH که حساسیت زیادی را به میانگین سرعت جریان نشان می دهد، روش GcIUH از نوع گاما که مورد استفاده این تحقیق بوده است، سبب کم رنگ شدن نقش سرعت در مسیر جریان گردیده است. به منظور برآورد بهتر مقادیر باران اضافی در طول هر واقعه بارندگی از تئوری نفوذ گرین- امپت که مبنای ریاضی و فیزیکی قوی داشت استفاده شد. با توجه به نتایج حاصله ارائه روش آبنمود واحد لحظه ای ژئومورفو- آب و هوایی از نوع گاما که در زمان نیز متغیر می باشد. به صورت واقع بینانه تری نسبت به گذشته می تواند جریان های سیلابی را شبیه سازی نماید. همچنین قابلیت روش ارایه شده برای کاربرد در حوضه های فاقد آمار مورد بررسی قرار گرفت. مقادیر برآورد شده حداکثر دبی جریان تفاوتی در محدوده 25% نسبت به مقادیر مشاهده ای داشتند که نشان می دهد نتایج تا حدود زیادی امیدوار کننده می باشد. اما به منظور بهبود در کارآیی روش برای حوضه های فاقد آمار لازم است تحقیقات بیشتری در نحوه بکارگیری اطلاعات موجود صورت گیرد.

بیشتر خاک های جنگلی دارای بافت ریز بوده و خمیرایی زیاد دارند، بنابراین دارای قابلیت تورم پذیری بسیار بالایی هستند. قابلیت تغییر حجم زیاد ناشی از نوسانات رطوبت این خاک ها، به عنوان پدیده ای زیان بخش در ساخت جاده های جنگلی محسوب می شود. در این پژوهش، از ماده پلیمری ROAD Packer Plus (RPP) به عنوان گزینه ای جدید به جای استفاده از مواد تثبیت کننده متعارف، جهت بهبود خواص تورمی خاک ریزدانه رسی استفاده شد. به همین منظور با انجام آزمایش های مختلف بر روی نمونه خاک شاهد و نمونه تیمار شده با نرخ توصیه شده شرکت سازنده ماده، پتانسیل تغییر حجم خاک تیمار شده، مورد بررسی قرار گرفت. به منظور بررسی تاثیر زمان بر عملکرد این ماده افزودنی، نمونه های تیمار شده تهیه و به مدت هفت و 14 روز نگهداری و سپس آزمایش های تورمی بر روی این نمونه ها انجام گرفت. نتایج نشان داد ماده RPP باعث افزایش تراکم و کاهش تورم و فشار تورمی خاک می گردد و زمان نیز تاثیر کمی در کاهش مقدار قابلیت تورم پذیری خاک مورد نظر دارد. به عبارت دیگر پس از تثبیت خاک با این ماده، اگر جاده برای مدت زمان مشخصی بسته و اجازه تردد به ماشین آلات داده نشود، تاثیر چندانی در بهبود عملکرد این ماده شیمیایی مشاهده نخواهد شد، بنابراین افزودن این ماده طبق نرخ توصیه شده و همچنین زمان عمل آوری نمونه های تیمار شده، از لحاظ فنی تاثیر معنی داری در کاهش مقدار قابلیت تورم پذیری خاک مورد نظر ندارد. در نهایت پیشنهاد می شود برای رسیدن به نتیجه گیری کلی، پژوهش مذکور روی چندین نمونه خاک جنگلی با خواص تورمی متفاوت نیز صورت گیرد.